İş Analitiği Nedir

Yapay Zeka,Bulut Bilgi İşleme,Süperbilgisayarlar,IOT,Büyük Veri derken hızlı bir şekilde teknoloji yönünden kendimizi üssel bir eğrinin üzerinde bulduğumuzu söyleyebilirim.Neredeyse her gün her hafta yeni bir teknolojik gelişme ve haber bombardımanı altında kalıyoruz.Diğer bir yandan da internet üzerinde akıllı telefonlar,tabletler ve notebooklar ile  üssel artan bir şekilde veri üretmeye devam ediyoruz.Artık veri üretmek,depolamak,sorgulamak ve işlemek 20 yıl öncesine nazaran çok daha ucuz bir hale geldi.Bir üretim tesisinde sensörler,kameralar veya barkod okuyucular ile bir üretim takip ve veri toplama sistemi kurmak iyice kolaylaştı.Diğer bir yandan da bu kadar veri bolluğu içinde karşımıza verileri kullanarak çözüm üretme ve analitik kararlar alma  gibi de problemler çıktı.Bu problemler de karşımıza İş Analitiği gibi yeni bir disiplini ortaya çıkardı.Gelin hep birlikte şu İş Analitiği kavramına bir yakından bakalım.

 

İŞ ANALİTİĞİ TANIMI

İş Analitiğini ; analitik yetenekler,yöntemler ve teknolojiden yararlanarak genel yönetim,satış,-pazarlama,finans-muhasebe,insan kaynakları,üretim,tedarik zinciri,kalite kontrol gibi iş alanlarının uzmanlık bilgisinden de istifade ederek,iş problemlerine veri odaklı ve nitelikli çözümler üretmeyi hedefleyen bir disiplin olarak tanımlayabiliriz.İş Analitiğinde günümüzde kullanılan yöntemleri istatistiksel analiz,veri madenciliği / makine öğrenmesi,matematiksel optimizasyon,benzetim (simülasyon) ve karar analizi olarak özetleyebilirim.Teknoloji olarak İş Analitiği; veri depolama,veri sorgulama,bulut teknolojisi,büyük veri,yüksek hızlı veri işleme (süperbilgisayarlar),veri transferi,veri dönüşümü,ETL,sayısal tablolar,veri setleri,özel amaçlı algoritmalar ve programlama kütüphaneleri gibi donanım ve yazılım  araçlarından istifade etmektedir.

İş Analitiği üzerine bir internet araştırması yaptığınızda ise karşınıza 3 katmanda bilgi çıkacaktır.Bunlar akademi,yazılım ve danışmanlık olarak gerçekleşmektedir.İş Analitiği akademi yönünden bir yüksek lisans programıdır.Gelişen donanım ve yazılım teknolojileri ile birlikte üretilebilen ve işlenebilecek veri miktarı üssel olarak artmaya başlamıştır.Bunun neticesinde çağın ihtiyacına uygun olarak yeni bir insan beyin gücü kaynağına ihtiyaç duyulmuştur.2020 yılı için ABD’de PWC’nin yaptığı araştırmaya göre veri bilimi ve analitiklerde  2,7 milyon işgücüne ihtiyaç bulunmaktadır.İş Analitiğine yazılım yönünden bakılırsa karşımıza ticari ve açık kaynak araçlar çıkacaktır.Örnek vermek gerekirse veri sorgulama için Sql,büyük veri sorgulama için Apache Spark,veri analizi ve modelleme için de SAS,R,Python,Excel gibi popüler araçları örnek gösterebilirim.Her bir aracın kendine has özellikleri ve limitleri vardır.Bu nedenle projenin boyutuna göre yazılım aracı ihtiyacınız da değişebilir.Tabi doğal olarak bunca teknik ve yazılımın içinde işletmelere teknik destek ve yönetim danışmanlığı verecek firmalara ihtiyaç olmuştur.Bu sebeple de Gartner,Salesforce,Deloitte gibi firmalar İş Analitiği alanında danışmanlık hizmeti vermeye başlamışlardır.

Diğer bir yandan da internet araştırması yaptığımda  İş Analitiği’nin Veri Bilimi,İş Zekası,Veri Analitiği ile çok sık karşılaştırıldığını ve bir kafa karışıklığı olduğunu gördüm.Özellikle İş Zekası alanında çalışan uzmanların yazılarında bir tedirginlik havası gördüm.Aynısını akademik yöneylem araştırması uzmanların da gördüğümü söyleyebilirim.İş Analitiği’ne şu an itibariyle önyargılı ve kuşkulu bakan insanların bir hayli fazla olduğunu söyleyebilirim.Bazıları İş Analitiği’ni Veri Bilimi gibi yeni moda ve abartı bir tabirle buzzword olarak nitelendiriyor.Şu anda Yapay Zeka ve donanım teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte bir geçiş döneminde olduğumuzu düşünüyorum.Bu kafa karışıklığını ancak bu şekilde açıklayabilirim.

Veri Bilimi,İş Analitiği ile aynı araçlardan istifade etse de daha genel amaçlı problemlere mesela bilim,spor,siyaset gibi konulara uygulandığını görüyorum.Ayrıca veri bilimcilerin yaptıkları çalışmaları otomatikleştirme için kodlama ile yazılımlara dönüştürdüğünü söyleyebilirim.Bu işi daha çok analitik ve yapay zeka tabanlı yazılım ürünleri üretmek için kullandıklarını görüyorum.Mesela buna bir örnek vermek gerekirse sosyal medya uygulaması TikTok diyebilirim.Küçük orta ölçekli bir işletmenin finans departmanında çalışan iş analisti iş analitiği uzmanı ise çoğu zaman Excel ile sorunları çözmeyi tercih edebilir.

 

İş Zekası ise İş Analitiği kavramı daha ortaya çıkmadan önce vardı.ERP yazılımlarına ek dikey bir yazılım aracı olarak İş Zekası karşımıza çıkmıştı.OLAP tekniği üzerine inşa edilmiş bir mimarisi bulunuyordu.KPI (Anahtar Performans İndikatörleri),Raporlama,Dashboard gibi etmenleri bulunuyordu.Günümüzde ise bu İş Zekası yazılımları güncellenerek gelişmiş analitik araçlara kavuşmuştur.İşte bu noktada bir kafa karışıklığı oluşuyor.İş Zekası yazılımlarını firmalar ticari kaygılarla hem BI hem de BA software olarak adlandırmaya devam etmektedirler.Veri madenciliği yöntemi de yerini giderek Makine Öğrenmesi gibi güncel konulara bırakmaya başlamıştır.

Veri Analitiği de Veri Madenciliği ile çok sık kullanılan bir disiplindi.Günümüzde Veri Analitiği programları halen mevcut olmakla birlikte kısa bir dönem içinde İş Analitiği’ne yerini bırakabileceğini düşünüyorum. Şu anda sancılı bir değişim olduğunu görebiliyoruz.Yöntemler,yazılımlar,teknolojiler,insan kaynağı gücü her şey hızlı bir  şekilde değişiyor.İşte bütün mesele de kendinizi bu hızlı değişime ayak uydurup bir an evvel hızlı atılımlar yapmanızdır.Ben bu değişimin kaçınılmaz olduğunu düşünüyorum.

Türkiye bazında konuşacak olursam İş Analitiği ile ilgili yapılacak çok fazla iş olduğunu düşünüyorum.İnsanların doğru bir şekilde bilgilendirilmeye ihtiyacı var.Bir farkındalık ve merak uyandırmak gerekiyor.Özellikle küçük ve orta işletmelerde İş Analitiği projelerinin büyük katkılar sağlayacağını düşünüyorum.Bunu da çok düşük maliyetler ile sağlayabiliriz.İlerleyen zamanlarda bu tip rehber bilgilendirici yazılarım da olacaktır.