İş Analitiğine bir kavram olarak baktığımızda, özellikle
2012 yılından sonra hızlı bir şekilde, internet üzerinde arandığını ; Google
Trend grafiklerinde görebiliyoruz.İş Analitiği ile Veri Bilimi’nin çıkış
yapması aşağı yukarı aynı yıllara denk gelmektedir.Bunda en büyük etken de
yazılım ve donanım teknolojilerinde olan bazı gelişmeler olmuştur.
Ama 2012 önceleri de İş Analitiği farkında olmasak da iş hayatında aktif olarak
kullanılıyordu.Burada değişen şey ise araçlar ve donanımlar oldu.Mesela
geçmişten bir örnek vermem gerekirse SAU Endüstri Mühendisliği bölümünde 2004
yılında Excel ile VBA programlama dersinde laboratuarda uygulamalı olarak iş
analitiği problemlerini Excel VBA ile çözüyorduk.Başka bir derste yine Promodel
ile optimizasyon modelleri oluşturuyor,Arena ile benzetim çalışmaları
yapıyorduk.
Lakin iş hayatına atıldığımda bana bu şekilde analitik
tabanlı görevler verilmesini beklerken karşıma çok çok farklı Endüstri
Mühendisliği ile pek de ilgili olmayan görevler çıkmıştı.Yöneticilerim de
benden bu görevler dışında başka işler üstlenmemi beklemiyorlardı.Birkaç defa
analitik tabanlı çalışmalarım oldu lakin bu konuda üst yöneticilerden doğrusu motive
edici ve cesaret veren sözler bulamamıştım.10 yıllık iş kariyerim boyunca bir
türlü karar verici konumuna yükselemedim.Hal böyle olunca analitik
çalışmalarında pek fazla bir etkisi olmuyordu.Doğrusu bu iş tatminsizliğinin
hazımsızlığı nedeniyle ben de 2016
yılından itibaren önce İş Zekası ardından Veri Bilimi üzerine kendimi eğitmeye
başladım.Ve sonraları İş Analitiği ile tanıştım.Bu blog sitesini oluşturmamda
ki en büyük motivasyon kaynağını geçmişte iş hayatında yaşadığım
başarısızlıklar ve bundan daha çok da
ilgi ve merak olarak gösterebilirim.Doğrusu bu İş Analitiği alanında en
yakınlarımdan bile bir destek bulamadım.Bu nedenle çok çalışıp bir şeyler
üretmem gerektiğini düşünüyorum.Blog,sosyal medya,Youtube gibi mecralarda yakın
zamanda kaliteli içerikler üretmeyi planlıyorum.
Biraz konu dışına çıktığımı düşünebilirsiniz ama bu kişisel
hikayemden bahsederek aslında Türkiye’de İş Analitiği’ne olan bakış açısına da
biraz ışık tutmak istedim.Doğrusu İş Analitiği için yapılacak çok fazla şey
var.Ve işletme yöneticilerine,profesyonellere İş Analitiği’nin katabileceği değerleri
canlı olarak göstermemiz gerektiğini düşünüyorum.
Peki İş Analitiği tarihine bakacak olursak gözlerimizi
Endüstriyel Devrim’den sonra Bilimsel Yönetim ile çıkış Frederick Winslow
Taylor’a çevirmemiz gerekecektir.Tarihte ilk İş Analitiği çalışması 1900’lerin
başında Taylor tarafından bir üretim işletmesinde işi elemanlarına bölerek
yapılan zaman ölçümleri neticesinde toleranslar ile standart bir zaman süresinin çıkarma işlemi olarak
tanımlanan Zaman Etüdü ile ortaya çıktığını söyleyebiliriz.Sonralarında bu
yöntem Henry Ford tarafından araba
üretiminde montaj hattı oluşturmada etkin olarak kullanılmıştır.Ve bunun
sonucunda karşımıza Endüstri Mühendisliği adında yeni bir disiplin çıkmıştır.Sonraları
ikinci dünya savaşında Alman uçaklarının bombardımanına karşı İngiliz matematikçiler
tarafından Yöneylem Araştırması teknikleri geliştirilmiştir.Bu teknikler hava
savunma toplarının yerde en iyi pozisyonda konumlandırılarak en az zayiatla düşmana
karşı en çok zararı vermesi hedeflenmiştir.Bu teknikleri matematiksel
optimizasyon olarak nitelendirebiliriz.
1970’lere geldiğimizde bilgisayarların gelişimiyle karar
destek sistemleri gündeme girmiştir.60’ların sonunda başlayan teorik çalışmalar
ile birlikte 70’lerde IBM gibi bilgisayarlar terminallerinde karar destek
uygulamaları test edilmiştir.Özellikle ABD’nin MIT araştırma merkezinde bu
alanda bir sürü
çalışma yapıldığını görebiliyoruz.
1989 yılına geldiğimizde ise bu defa karşımıza Gartner’dan
Howard Dresner tarafından İş Zekası kavramı çıkarılmıştı.Bu kavram ilk defa
uluslararası yapılan bir toplantıda kullanılmıştı.Hemen ardından 1990 yılında
Veri Ambarı ve Olap gibi yeni bulunan teknolojiler ile modern İş Zekası
yazılımlarının temelleri oluşturulmaya başlanmıştı.İş Zekası sistemlerinin
temelini de veri güdümlü karar destek sistemleri oluşturduğu belirtilmektedir.İş
Zekası’nın kullanılan şemsiye bir tabir olduğunu söylemek gerektiğini
düşünüyorum.1970’lerde İş Zekası çalışmaları IBM ile uygulanmaya
başlamıştı.1990’larda ise Oracle bu alanda atılıma geçti.
Diğer bir yandan da 1985 yılında İş Analitiği’nin en popüler
ve basit araçlarından biri olan MS Excel piyasaya sürülmüştü.Pivot tablo
oluşturma özelliği ve diğer formülasyonlar analitik çalışmalara büyük bir katkı
sağlamıştı.Yani özetle 90’ların başında internetin ‘de bulunmasıyla paralel teknolojik
gelişmeler ile birlikte İş Analitiği
uygulamalarının yükselişe geçtiğini söyleyebiliriz.Bununla birlikte 90’larda
MRP yazılımları yerini ERP kurumsal kaynak planlama yazılımlarına bırakmaya
başlamıştı.ERP ve İş Zekası entegre çözümlerin özellikle 2000’lerin başında
aktif olarak kullanılmaya başladığını söyleyebilirim.
2010’lara geldiğimizde ise bulut bilgi işleme,Yapay Zeka ve
Büyük Veri teknolojilerinde yaşanan gelişmeler ile birlikte analitik
kabiliyetler daha da güçlenmiştir.Bunun yanısıra açık kaynak programlama dilleri
Python ve R ‘da analitik çalışmaları destekleyecek kütüphaneler oluşturulmaya
başlanmıştır.İş Analitiği tabanlı çözümler üretmek gittikçe kolaylaşmıştır ve
bu gelişmeler karşımıza Veri Bilimi,İş Analitiği,Makine Öğrenmesi yeni
kavramlar çıkarmaya başlamıştır.
Yorumlar
Yorum Gönder